इरान र इजरायलबीच जारी युद्धले विश्व राजनीतिको समीकरण हल्लाइरहेको छ। तर यसको असर केवल त्यहाँ सीमित छैन — नेपालजस्तो देशमा पनि यस युद्धको गहिरो छायाँ पर्न सक्छ। विशेषगरी वैदेशिक सहायता, वैदेशिक रोजगारी र रेमिट्यान्समा निर्भर नेपाली अर्थतन्त्रका लागि यो द्वन्द्वले गम्भीर चुनौती निम्त्याउन सक्छ।
नेपाल भौगोलिक हिसाबले मध्यपूर्वबाट टाढा भए पनि, त्यहाँको अस्थिरता र तनावले नेपाली जनजीवनमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।
रेमिट्यान्स र वैदेशिक सहायता : नेपालको आर्थिक मेरुदण्ड
नेपालको आर्थिक संरचना मुख्यतः रेमिट्यान्स (वैदेशिक आय) मा आधारित छ। खाडी तथा मध्यपूर्वी मुलुकहरूमा लाखौं नेपालीहरू रोजगारमा छन्, जसले आफ्ना परिवारलाई विदेशबाट पैसा पठाउँदै आएका छन्। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार रेमिट्यान्स नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) को करिब २५% हिस्सा ओगट्छ।
यसका साथै, नेपालले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय दातृ निकाय तथा मुलुकहरूबाट शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार, तथा विकास योजनाहरूमा सहयोगस्वरूप ठूलो मात्रामा वैदेशिक सहायता प्राप्त गर्दै आएको छ।
इरान–इजरायल युद्धले ल्याउने सम्भावित असरहरू
by himalaya tv
खाडी क्षेत्रमा रोजगारी संकट
मध्यपूर्व विशेष गरी खाडी मुलुकहरू — साउदी अरेबिया, कतार, युएई आदि — नेपाली कामदारका लागि मुख्य गन्तव्य हुन्। तर इरान–इजरायल युद्धको असरले पुरै क्षेत्रमा अस्थिरता ल्याउने सम्भावना छ। यदि सुरक्षा जोखिम बढ्यो भने यी मुलुकहरूले वैदेशिक कामदारको संख्या घटाउन सक्छन् वा नयाँ भर्ना बन्द गर्न सक्छन्।
युद्धका कारण इन्धनको मूल्य वृद्धि हुँदा कम्पनीहरू लागत घटाउन श्रमिक कटौती गर्न सक्छन्, जसको प्रत्यक्ष असर नेपाली कामदारहरूमा पर्छ।
रेमिट्यान्समा गिरावट
विदेशबाट आउने रेमिट्यान्स नेपाली परिवारहरूको दैनिकी चलाउने मुख्य आधार हो। तर यदि मध्यपूर्वमा रोजगारी संकट आयो वा बैंकिङ प्रणाली अवरुद्ध भयो भने पैसा पठाउने प्रक्रियामा ढिलाइ वा कमी आउन सक्छ।
इरान जस्ता देशमा लगाइएको प्रतिबन्धले पनि नेपाली कामदारलाई पैसा पठाउन कठिनाइ हुन सक्छ।
वैदेशिक सहयोगमा असर
वैश्विक संकटका बेला विकसित मुलुकहरू आफ्नो प्राथमिकता युद्धग्रस्त क्षेत्र र आपतकालीन मानवीय सहायता तर्फ मोड्न सक्छन्। यसले नेपाललाई दिइने नियमित सहयोगमा कमी ल्याउन सक्छ।
साथै, विकास परियोजनाका लागि आवश्यक सामग्री र प्राविधिक सहयोग आपूर्ति पनि अवरुद्ध हुन सक्छ।
आर्थिक र सामाजिक असरहरू
यो द्वन्द्वले केवल आर्थिक क्षेत्रमै होइन, सामाजिक रूपमा पनि असर पार्न सक्छ। यदि ठूलो संख्यामा नेपालीहरू विदेशबाट फर्किन बाध्य भए भने बेरोजगारी, सामाजिक असन्तुलन र मानसिक स्वास्थ्यका समस्या देखिन सक्छन्।
रेमिट्यान्समा गिरावट हुँदा धेरै परिवारले खाद्यान्न, शिक्षा, स्वास्थ्य जस्ता आधारभूत आवश्यकता पुरा गर्न सक्दैनन्। यसले गरिबीको दर बढाउने जोखिम हुन्छ।
राष्ट्रको अर्थतन्त्रमा पनि यसको प्रभाव पर्न सक्छ — विदेशी सहयोगको अभावमा पूर्वाधार र कल्याणकारी योजनाहरू प्रभावित हुन सक्छन्।
समाधानका उपायहरू
यस चुनौतीलाई सामना गर्न नेपालले केही रणनीतिक निर्णय लिन आवश्यक छ:
- रोजगारी बजारको विविधीकरण – नेपालले खाडी बाहेक जापान, कोरिया, युरोप, अमेरिका जस्ता मुलुकहरूसँग श्रम सम्झौता बढाउनुपर्छ।
- स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना – कृषि, पर्यटन, साना उद्योग र सेवा क्षेत्रमा लगानी बढाएर स्वदेशमै कामको अवसर दिनुपर्छ।
- डिजिटल रेमिट्यान्स प्रणाली सुदृढीकरण – सुरक्षित र छरितो पैसा पठाउने प्रविधिको विकासले संकटमा समेत भरोसा कायम राख्न सकिन्छ।
- वैदेशिक नियोगहरूसँग समन्वय – नेपाली कामदारको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सरकारले सम्बन्धित देशहरूसँग कूटनीतिक पहल गर्नुपर्छ।
- सीप विकास – दक्ष कामदार उत्पादन गर्न तालिम तथा सीप विकास कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ।
निष्कर्ष
इरान–इजरायल युद्ध नेपालबाट हजारौं किलोमिटर टाढा भए पनि यसको छायाँ नेपाली समाज र अर्थतन्त्रमा पर्न सक्छ। रेमिट्यान्स घट्नु, वैदेशिक सहयोगमा कमी आउनु र रोजगारी संकटले देशलाई गम्भीर आर्थिक समस्यामा पार्न सक्छ।
युद्ध सधैं केवल गोलाबारुदको मात्रै कुरा हुँदैन — कहिलेकाहीँ यसको छायाँ सुदूर हिमाली देशहरूमा पनि देखिन्छ। त्यसैले आजैबाट तयारी आवश्यक छ, ताकि नेपालको आर्थिक मेरुदण्ड मजबुत बनाउन सकियोस्।
FAQ (Frequently Asked Questions) – बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
❓ इरान–इजरायल युद्धले नेपालमा प्रत्यक्ष असर पार्छ त?
उत्तर: भौगोलिक हिसाबले नेपाल टाढा भए पनि, युद्धले खाडी क्षेत्र अस्थिर बनाउँदा वैदेशिक रोजगारी, रेमिट्यान्स र विदेशी सहायता घट्ने सम्भावना छ, जसले नेपाली अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष असर पार्छ।
❓ खाडी मुलुकमा काम गरिरहेका नेपालीहरूलाई के असर पर्न सक्छ?
उत्तर: युद्धका कारण खाडी मुलुकहरूमा रोजगारी घट्न सक्छ, तलब रोकिन सक्छ, वा काम गुमाउने अवस्था आउन सक्छ। सुरक्षा चुनौतीका कारण नयाँ कामदार भर्ना पनि रोकिँन सक्छ।
❓ रेमिट्यान्समा कमी आउँदा नेपाली परिवारहरूमा कस्तो प्रभाव पर्छ?
उत्तर: रेमिट्यान्समा कमी आएमा धेरै नेपाली परिवारले आधारभूत आवश्यकता — जस्तै खाना, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा — पुरा गर्न कठिनाई भोग्न सक्छन्। यसले गरिबी र बेरोजगारी बढाउने सम्भावना हुन्छ।
❓ नेपालले यस्ता संकटको सामना कसरी गर्न सक्छ?
उत्तर: रोजगारी बजारको विविधीकरण, स्वदेशमा रोजगारी सिर्जना, सीप विकास, डिजिटल रेमिट्यान्स प्रणाली सुधार र कूटनीतिक समन्वयमार्फत नेपालले यस्तो संकटको सामना गर्न सक्छ।
❓ वैदेशिक सहयोग घट्दा नेपालका विकास परियोजनामा के असर पर्छ?
उत्तर: वैदेशिक सहायता घटेमा शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार लगायतका महत्वपूर्ण परियोजना प्रभावित हुन सक्छन्, जसले दीर्घकालीन विकासको गति सुस्त बनाउनेछ।